1.         Het onderwerp
De samenleving lijkt toe te gaan naar zero tolerance voor risico’s. Na een ernstig ongeluk worden van bestuurders snelle en stevige maatregelen verlangd, zoals meer regels en meer toezicht. Die druk op ingrijpen wordt vaak versterkt door de manier waarop de media berichten over het desbetreffende ongeluk en de nasleep ervan.

Snelle maatregelen leiden in veel gevallen tot overregulering en extra kosten, zonder dat de veiligheid perse groter wordt. De verhoogde aandacht voor een bepaald risico kan zelfs leiden tot veronachtzaming van grotere risico’s, die op dat moment niet in de schijnwerpers staan.

Het bedrijfsleven dringt al jaren aan op beteugeling van regel/toezichtreflex. Grote bedrijven die gevoelig zijn voor reputatieschade zullen zelf veel doen aan risicobeheersing, en daar kan de overheid in veel gevallen een stapje terug doen. Incidentenpolitiek is vaak indirect geadresseerd aan het electoraat. Maar zijn burgers daar wel goed mee gediend? Is het mogelijk dat burgers anders tegen incidentenpolitiek aankijken als ze weten dat haastige maatregelen vaak veel kosten en weinig oplossen?

Ook buiten de sfeer van incidenten is de samenleving gebaat bij een evenwichtiger omgang met risico’s. Sommige veiligheidsrisico’s krijgen buitenproportionele overheidsinzet, andere juist te weinig. Daarvoor is een betere balans nodig tussen de perceptie van risico’s en de feitelijke omvang ervan. Ook is een visie nodig op de mate waarin burgers en organisaties zelf verantwoordelijk kunnen zijn voor het afwenden van risico’s. Dit alles vergt sterk leiderschap van de overheid, te beginnen bij het op gang brengen van een maatschappelijke discussie.

Als onderdeel van het programma Overheid voor de Toekomst  is het project ‘Toezicht voor de toekomst: risicobeleid en incidenten’ gestart. In mei komt hier een grote conferentie over, waar een aantal cases ter sprake komen aan de hand van essays door bekende wetenschappelijke commentatoren en mogelijk een serious game.

De cases beschrijven summier wat voor ongeluk er plaatsvond, welke maatregelen genomen werden en welke effecten die hadden, en welke vragen dit oproept. Het gaat om:
- cases die laten zien dat na een ongeluk onder politieke druk maatregelen zijn genomen die het probleemn niet oplossen en die vooral nadelen blijken te hebben (bv. vuurwerkramp Enschede; extra controles op gegaste containers in de haven; legionellapreventie; kleine luchtvaart; evenementenverbod Rotterdam)
- cases die laten zien hoe ondanks politieke druk een evenwichtige reactie is gekomen (bv. ontsnapping van TBS’ers; ongeluk in de Amercentrale)
- cases die laten zien dat grote risico’s merkwaardigerwijs geen aandacht van media en politiek krijgen (bv. 1750 vermijdbare doden per jaar in ziekenhuizen)

Projectleider Jan van Tol en senior VROM-inspecteur Bert Nubé geven een workshop over hun onderwerp.

2.         Opzet van de workshop

-korte uiteenzetting van de dilemma’s waar het bestuur mee te maken heeft bij het afdekken van risico’s en het reageren op incidenten
- beschrijving van een of twee cases
- uitwisseling van ervaringen met de workshopdeelnemers
- discussie over vragen als: Wat kan de overheid anders doen om evenwichtiger om te gaan met risico’s? Wat kunnen bedrijven en instellingen doen? Wat betekent dit voor burgers? Is het optreden van de media een vaststaand gegeven, of is het mogelijk dat ze meer ratio toelaten in hun berichtgeving?

 

Jan van Bos

Bert Nube